متفکر نقاد چه ویژگی هایی دارد؟ (۶)- پشتکار فکری

در این نوشته، از سری مطالب تفکر نقادانه، قصد دارم از ششمین ویژگی یک متفکر نقاد –  پشتکار فکری – حرف بزنم.

پیش از خواندن این مطلب، بد نیست نگاهی به ویژگی‌های قبلی نیز بیندازید:

یک- تواضع فکری

دو- شهامت فکری

سه- همدلی فکری

چهار- استقلال فکری

پنج- صداقت فکری

پشتکار فکری  Intellectual Perseverance

خیلی از ما در زندگی به ادراک و بینش‌هایی دست پیدا می‌کنیم ولی بر اساس آن‌ها عمل نمی‌کنیم. چون عمل کردن طبق این اصول، کار ساده‌ای نیست و به محض این‌که با موانعی در این مسیر مواجه ‌شویم سرخورده و مأیوس می‌شویم. مثل وقتی که دیگران به نحوی غیرمنطقی و غیرعقلانی، با ما مخالفت می‌کنند.

پشتکار فکری یعنی در این مواقع روی عمل به اصول عقلانی‌مان پافشاری کنیم و همچنان مسیرمان را به‌رغم ناکامی‌ها ادامه دهیم.

از طرفی، دستیابی به حقیقت و بینش عمیق، مستلزم دست و پنجه نرم کردن با پرسش‌ها و ابهام‌هایی است که شاید هیچ‌کس پاسخ قطعی و نهایی برایشان نداشته باشد. متفکری که پشتکار فکری دارد از سر و کله زدن با این پرسش‌ها و ابهام‌ها و پیچیدگی‌های فکری خسته نمی‌شود و برای مواجهه با آن‌ها وقت و انرژی می‌گذارد.

در مقابل پشتکار فکری، تنبلی فکری قرار می‌گیرد. زمانی که فرد هنگام مواجهه با یک فعالیت فکری چالش‌برانگیز، تسلیم شدن را انتخاب می‌کند. چنین فردی، در برابر رنج یا ناکامی فکری، قدرت تحمل کمی دارد.

تنبلی فکری با تفکر منصفانه در تناقض است.

چون برای درک دیدگاه‌های دیگران باید فعالیت فکری انجام داد. درصورتی که این دیدگاه‌ها ماهیتی پیچیده داشته باشند، یا با نظرات ما در تضاد باشند، نیاز به پشتکار فکری داریم.

مثلا  فرض کنید شما مسلمانید و می‌خواهید از دیدگاه یک فرد ملحد(بی‌دین) صحبت کنید.

تا زمانی که مطالعه نداشته باشید و استدلال ملحدان هوشمند و بابصیرت را درک نکرده باشید نمی‌توانید در این دیدگاه، منصفانه برخورد کنید.

برخی افراد بی‌دین برای توضیح افکارشان، کتاب‌ نوشته‌اند که چرایی و چگونگی افکارشان را شرح می‌دهد. برخی استدلال‌های این افراد، هوشمندانه، بغرنج و پیچیده است

بنابراین تنها آن دسته از مسلمانانی که برای خواندن و درک این آثار، پشتکار فکری دارند، می‌توانند منصفانه با دیدگاه‌های ملحدان طرف شوند. و البته عکس این موضوع هم صادق است. (زمانی که یک فرد بی‌دین بخواهد با دیدگاه‌های یک مسلمان، منصفانه مواجه شود.)

پشتکار فکری برای تمامی عرصه‌های تفکر سطح بالا که مستلزم چالش فکری هستند ضروری است.

خیلی از ما همان ابتدای کار، دل‌سرد می‌شویم و موضوع را رها می‌کنیم و در واقع از هر درک و دریافتی که نیازمند تفکر عمیق و دست و پنجه نرم کردن با پیچیدگی‌های فکری باشد محروم می‌مانیم و در حل مشکلات و چالش‌های زندگی هم ناتوان و ناکام خواهیم شد.

منابع: (۱)، (۲)

تصویر: (+)

√ اکثر افراد بیش از پشتکار فکری، پشتکار فیزیکی دارند و زمانی که با مسئله‌ای فکری مواجه می‌شوند به سرعت تسلیم می‌شوند. شما پشتکار فکری خود را چطور ارزیابی می‌کنید؟